23 oktober 2016

Dat geeft te denken

Ik ben net terug van een heerlijk familiemidweekje in het Sauerland, waar we genoten hebben van het prachtige landschap van Fleckenberg en omgeving. De fraaiste wandelpaden begonnen letterlijk om de hoek van het dorp, bergen geelgekleurd blad lagen op de grond, heldere beekjes meanderden door het dal. Mooier kon haast niet.

 

En toen was daar ineens het monument voor ‘Unsern Helden’. In ieder Frans dorp staat er een met daarop de namen van de slachtoffers uit de beide Wereldoorlogen, en ik bekijk ze meestal aandachtig en met eerbied, maar in Duitsland zoiets tegen komen is toch een andere ervaring.

 

Nieuwsgierig besteeg ik de treden en zag een Jezusfiguur die onder zijn kruis leek te bezwijken, en daaronder Maria met haar gestorven zoon in haar armen. Aan beide zijden was een lange lijst namen met daarboven de jaartallen 1939-1945.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Ik was er stil van. Wat veel namen, uit dit dorp alleen? Arme jongens, arme mannen. Maar… dit was wel het nazi-leger, dus gelúkkig waren zij de verliezende partij. Stond ik hier nu gesneuvelde nazi’s te eren met mijn aandacht? Anderzijds, lang niet alle Duitsers waren natuurlijk overtuigde nazi’s maar ze moesten aan die zijde vechten. Wie bezwaar maakte tegen het beleid van de nationaalsocialistische regering kwam zelf in een kamp terecht, of in het geval van een soldaat, werd als deserteur terechtgesteld.

 

De volgende dag bezochten we het naburige stadje Schmallenberg, ook al weer zo pittoresk gelegen tussen de bont gekleurde herfstdalen. Uiteraard gingen we de boekwinkel binnen, en daar zag manlief een boek over Stolpersteine liggen. Dat is een ‘project’ waaraan wij ons hart hebben verpand. De Duitse kunstenaar Günter Demnig heeft deze ‘struikelstenen’ bedacht: gedenktekens die zijn aangebracht voor de huizen van (Joodse) mensen die door de nazi’s zijn weggevoerd. Op de stenen zijn in een messingplaatje de naam, geboortedatum, deportatiedatum en datum en plaats van overlijden gestanst.

Ik vind het zo’n mooi initiatief omdat mensen die letterlijk niet mochten bestaan, nu met hun naam zijn teruggebracht in het straatleven. In Nederland zijn ook al heel wat Stolpersteine aangebracht, kijk maar eens wat vaker naar de straatstenen als je door een oude wijk loopt.

 

Schmallenberg had een vrij grote Joodse gemeenschap, begreep ik toen ik het boek doorbladerde. Hun levens waren gedetailleerd opgetekend, met veel foto’s, oude brieven en ander beeldmateriaal. Ieder door de nazi’s weggevoerde individu wordt in dit mooie boek opnieuw tot leven gebracht. Wat een prachtig initiatief, dacht ik. Wat fijn dat er mensen zijn die de moeite nemen om zoiets te realiseren. Dit soort dingen raken me echt.

 

 

Na wat vrolijkheid en apfelstrudel met vanillesaus

bezochten we nog de jüdische Friedhof die aan de rand van Schmallenberg ligt. Kijkend naar de grafstenen herkende ik enkele achternamen uit het boek: Stern, Frankenthal, Bamberger. Deze mensen waren ‘op tijd’ gestorven, voor Hitler de dienst uitmaakte. Het verbaasde me dat de nazi’s zo’n begraafplaats lieten bestaan, dat ze het niet ruimden. Maar gelukkig ligt het er nu weer vredig bij, met uitzicht op een prachtig landschap, waar je aan het denken wordt gezet.